آموزش مجازی در آموزش پزشکی

مقدمه

استفاده از یادگیری الکترونیکی در آموزش پزشکی با چالش های فراوان روبرو می باشد.  از جمله مسائل مطروحه در آموزش پزشکی و ارتباطات فناوری حفظ توجه و پیگیری دانشجویان در استفاده از محتواهای آموزشی است.  به صورت دانشگاه آزاد کردن محتوای آموزشی به سمت دروازه متن دریافت نمایند و این جزوات را بارها مطالعه نمایند و بر روی آن یادداشت هایی  بنویسند.  اما در هنگام تعامل ویدیوی آموزشی خارج از رفتار یادگیری سنتی دچار اشکال می گردند و بنابراین بسیاری فراگیران فضاهای باز اقدام به پیاده کردن محتوای ویدیویی به صورت نوشتاری نموده و سپس بر روی آن مطالعه انجام می دهند.  در نظام آموزشی که مبتنی برمحفوظات و اطلاعات ذخیره شده در ذهن فراگیران باشد، آموزش های الکترونیکی و فناوری های آموزشی دچار اشکال می گردند. 

اما همانطور که می دانیم امروزه نظام های آموزشی به تفکر فراگیر، خود محوری و همچنین پویایی در یادگیری و استفاده از منابع مختلف متکی هستند و امید است که با حرکت دانشگاه های علوم پزشکی کشور، به سمت شیوه‌های آموزشی نوین و مبتنی بر فناوری و البته  پیش از آن تغییر شیوه های ارزشیابی فراگیران و دانشجویان پزشکی و سایر حرف پزشکی، بتوان شیوه های یادگیری و آموختن دانشجویان را تغییر داد و آنها را به سمت استفاده از مدل ها و شیوه های متنوع فناورانه و دارای امکانات سمعی بصری سوق داد.

یکی دیگر از نکات مهم در یادگیری الکترونیکی تعامل اساتید با محتوای آموزشی و با فراگیران است.  امروزه در دانشگاه علوم پزشکی مشهد برخی از دروس بالینی در بخش نظری به صورت الکترونیکی به دانشگاه ارائه می گردد. نکته ای که وجود دارد این است که محتوا به دانشجویان ارائه می شود ولی ایشان از فعالیت در محتوا، پس خوراند نمی‌گیرند و اساتید هیچگونه تعاملی با ایشان ندارند و هیچگونه پیام برای آنها ارسال نمی نمایند.  به این ترتیب آموزش مجازی تبدیل به آموزش شخص محور و خود آموزی می گردد  که از اهداف آموزش دانشجویی نیست  و منجر به تغییر رفتار و آموختن شیوه های مراقبت از بیماران نمی گردد. همواره در طراحی دروس آموزش  الکترونیکی  تاکید می شود که اساتید باید با حذف کلاس‌های درس به انجام تعاملات الکترونیکی از طریق سامانه های مدیریت محتوای یادگیری فراگیران حرکت کنند.  بسیاری از اساتید اعلام می کنند که وقت این تعاملات را ندارند و ترجیح می‌دهند کلاس درس در زمان خود برگزار نموده و مابقی را به کارهای پژوهشی و درمانی خود بپردازند و در واقع ادعا می نمایند آموزش الکترونیکی کار ایشان را سخت تر و دشوار تر می نماید.

لازم به ذکر است که نه فقط در آموزش الکترونیکی، بلکه در هر آموزش تعاملی حتی به روش های آموزش های حضوری وقت بیشتری از کلاس های درس که به صورت سخنرانی برگزار شود، نیاز به وقت و تعامل می باشد. طبیعتا در آموزش الکترونیکی نیز تعامل وقت‌گیر خواهد بود اما مسئله این است که اگر در کلاس های درس آموزشی ارائه به روش سخنرانی حداقل تاثیری داشته باشد در آموزشهای الکترونیکی آموزش مبتنی بر سخنرانی و یک طرفه کارآیی بسیار  کمتری دارد.

این تعاملات انواع متنوعی دارند که شامل چت گروه و خصوصی، ارسال مطلب در یک فروم و بحث و گفتگو درباره آن، نوشتن پیشنهادیه  (Comment) در زیر محتواها و ویدیوهای آموزشی، برگزاری آزمون و سنجش به روش های مختلف است.

 

 

ارزشیابی و سنجش الکترونیک

 

ارزیابی و سنجش از دیرباز به عنوان یک شیوه سنجش یادگیری فراگیران در موسسات آموزشی استفاده می‌شده است.  شیوه های بسیار متعددی در رشته های مختلف آموزشی برای سنجش و ارزیابی میزان آموخته های فراگیران پیشنهاد و اجرا شده است.  اما همواره اختلاف نظرهایی نیز در خصوص بهترین شیوه سنجش و ارزشیابی میان صاحبنظران و متخصصین آموزش مطرح بوده است.  آموزش پزشکی بعنوان شیوه آموزشی متفاوت و گاه متضاد با سایر رشته های علمی راهبردهای آموزشی و طبیعتاً ارزشیابی خاص خود را می‌طلبد.  در سال‌های اخیر بسیاری از صاحبنظران آموزش پزشکی در دانشگاههای علوم پزشکی اقدام به طراحی و اجرای شیوه های مختلف آموزش و سنجش برای دانشجویان و فراگیران رشته های مختلف علوم پزشکی نموده اند از جمله این روشها، آزمونهای مبتنی بر حل مسئله، سنجش های مهارتی، OCSE و غیره می باشد. 

 

اما از سوی دیگر پارادایم ورود به عصر دیجیتال و فناوری، سنجش های الکترونیکی و بدون کاغذ را مطرح نمودند. در شیوه های آموزشی الکترونیکی ضمن توجه به محیط زیست، از مصرف کاغذ و قلم خودداری شده و فراگیران با استفاده از رایانه اقدام به شرکت در آزمون می نمایند.  طبیعتا در آزمون الکترونیکی می توان سوالات متفاوتی طراحی نمود، این سوالات می توانند هوشمند، دارای محتوای چند رسانه ای و به صورت تصادفی (متغیر برای هر فراگیر)  باشند. در آزمونهای الکترونیکی این امکان فراهم است که براساس پاسخهای کاربر، سوالات بعدی متفاوت شوند و همچنین سوالات آسان به سخت تبدیل بشوند، کاربر امکان پاسخ مجدد، دریافت پاسخ سوال بلافاصله پس از آزمون و همچنین شبیه سازی فضای واقعی از طریق محتوای چند رسانه ای و سوالات مبتنی بر حل مسئله انجام شود. 

 

به عنوان مثال میتوانید یک مورد حل مساله بالینی را طراحی کرد و در مراحل مختلف از فراگیر سوالاتی را پرسیده و بسته به جواب های داده شده، فراگیر به سمت سوالات بعدی منطبق بر آنچه در کار بالینی واقعی رخ می دهد، هدایت کرد. به این ترتیب فراگیر در یک قضاوت بالینی کاملا مشابه فضای واقعی قرار میگیرد. همچنین این امکان فراهم است که این سوالات را با ارائه تصاویری از آزمایشهای پاراکلینیک، رادیولوژی و امثال آن غنی و بیش از پیش به یک شرایط واقعی کار حرفه ای شبیه نمود، به این روش ارزشیابی Patient management problem گفته می‌شود که می‌تواند  یک یا چند شاخه ای باشد.

 

در واقع به نظر می رسد با ظهور و عضو شدن ارزشیابی های بالینی به روش های پیشرفته که نرم افزار های امروزی آن را حمایت کرده اند که در دنیا ارزشیابی های مختلف کاغذ منسوخ شده از یاد بروند. از نکات جالب آزمون های الکترونیکی، امکان دریافت پاسخ ها توسط فراگیر است. در این وضعیت فراگیر، بلافاصله پس از پاسخ به سوالات، نتیجه آزمون خود را دریافت می نماید و از استرس انتظار برای دسترسی به پاسخ ها و نتیجه آزمون خود رهایی می‌یابد. از سوی دیگر از آنجایی که برای هر سوال اندیشیده است، دریافت جواب، بلافاصله پس از فکر کردن به سوال مربوطه، به یادگیری عمیق تری منجر می شود. زیرا بر اساس آخرین نظریه های آموزش و یادگیری، گفته می‌شود که اگر فراگیر جواب سوال را با فاصله اندک از زمانی که ذهن در خصوص سوال مربوطه تفکر کرده است، دریافت نماید، یادگیری بهتر انجام میشود.

 

ارزشیابی های الکترونیکی در آموزش پزشکی امروز در بسیاری از آزمون های بین المللی در سراسر جهان رایج شده اند از طریق نرم افزار های خاصی برای این کار انجام می شود. در همین راستا دانشگاه علوم پزشکی مشهد نیز با نصب نرم افزار های لازم برای سنجش و الکترونیک دانشجویان علوم پزشکی اقدام نموده است.  این نرم افزارها امکان برگزاری آزمونهای الکترونیکی چند رسانه ای و هوشمند را بر اساس این نظریه های گفته شده در بالا دارا می باشند. 

 

خبر خوب اینکه برخی از گروه‌های آموزشی از جمله گروه آموزشی قلب، رادیولوژی، طب اورژانس و برخی از گروه‌های دانشکده دندانپزشکی اقدام به طراحی و اجرای آزمون های الکترونیکی نموده اند.  در ارزیابی های انجام شده بر اساس تحقیقات استاندارد میدانی میزان نمرات دانشجویان در آزمون های کاغذی و الکترونیکی تفاوت معناداری نداشته و همچنین نظارت آزمون های دانشجویان بالا بوده است.

 

این آزمون‌ها در مقاطع کارورزی، کارآموزی و دستیاری انجام شده است. ویدیوهایی نیز از این آزمون ها با این دانشجویان و اساتید صحبت‌های انجام شده که همه در ضبط شده و در کانال آپارات دانشگاه قرار داده شده است. 

 

و بدینوسیله مرکز مطالعات و توسعه آموزش دانشگاه از اعضای هیات علمی در گروههای آموزش مختلف دعوت می نماید، با بازدید از مرکز آموزش مجازی و همچنین امکانات این مرکز نسبت به طراحی و اجرای آزمون های خود به صورت الکترونیکی اقدام نمایند و از مزایای ارزشیابی الکترونیکی بهره برده و دانشجویان و فراگیران خود را برای ورود به دوران یادگیری و آموزش در فضای مجازی آماده تر نمایند.

 

برای کسب اطلاعات بیشتر اعضای محترم هیات علمی می توانند با مرکز آموزش مجازی دانشگاه با شماره تلفن 38580464  و یا به وبسایت مرکز http://elearning.mums.ac.ir مراجعه نمایند. مرکز  آموزش مجازی دانشگاه با در اختیار داشتن 30 دستگاه رایانه، امکان برگزاری آزمون برای مقاطع مختلف تحصیلی را دارا می باشد و کارشناسان مرکز طراحی، اجرا و ارائه پسخوراند پس از آزمون را پشتیبانی نموده و گروههای مختلف آموزشی را در اجرای ارزشیابی های الکترونیکی هدایت و یاری می نمایند.

 

دکتر رضا اسدی

 

مرکز تخصصی آموزش مجازی دانشگاه

 

مرکز مطالعات و توسعه آموزش پزشکی